Testy wykrywające koronawirusa — testy antygenowe i badanie PCR

W dobie ogólnoświatowego lęku spowodowanego przez pandemię koronawirusa nie dziwi fakt, że wiele wysiłku poświęca się próbom znalezienia skutecznej metody monitorowania rozprzestrzeniania się tej choroby. Wykonywanie testów w kierunku wykrycia zakażenia wirusem SARS-CoV-2 uważane jest w tym aspekcie za kluczowe. W tym artykule dokonamy krótkiego przeglądu dostępnych testów, w szczególności zaś przyjrzymy się testom antygenowym i badaniu PCR, szeroko stosowanym w diagnostyce zakażeń koronawirusem.

Czym jest test na koronawirusa?

Test na koronawirusa, jak zwykło się potocznie mówić, to badanie, które ma na celu wykrycie wirusa SARS-CoV-2, wywołującego ostrą chorobę infekcyjną dróg oddechowych zwaną COVID-19. Wirus ten zakaża drogą kropelkową, czyli poprzez kontakt z wydzielinami pochodzącymi z dróg oddechowych osoby zakażonej. U większości osób przebieg zakażenia koronawirusem jest łagodny lub nawet bezobjawowy, zdarza się jednak, że choroba powoduje szereg poważnych dolegliwości, które wymagają interwencji lekarza.

Jakie są najczęściej występujące objawy koronawirusa?

Od wniknięcia wirusa do organizmu człowieka do wystąpienia ewentualnych objawów z reguły mija kilka dni. Z racji tego, że, niestety, COVID-19 jest z nami już od jakiegoś czasu, specjaliści zdołali wyodrębnić imponującą liczbę objawów, jakie mogą towarzyszyć tej chorobie. Najczęstsze symptomy to kaszel (szczególnie suchy), katar, gorączka, zmęczenie, niechęć do jedzenia i picia oraz utrata smaku i węchu.

Rzadziej występujące objawy mogące wskazywać na zakażenie wirusem SARS-CoV-2 to ból mięśni, ból głowy, biegunka, wysypka na całym ciele, dreszcze czy ból gardła.

W przypadku ciężkiego przebiegu choroby może dojść do zapalenia płuc i niewydolności oddechowej, która może prowadzić niedotlenienia narządów i poważnych powikłań zagrażających życiu. Dlatego tak ważne jest badanie w kierunku koronawirusa i powszechne testowanie populacji.

pracownica laboratorium analizująca próbkę materiału

Rodzaje testów do diagnostyki zakażeń COVID-19

Testy dzielimy na takie, które wykrywają obecność materiału genetycznego wirusa lub jego antygeny, a więc wskazują na bieżące zakażenie organizmu, oraz te wykrywające przeciwciała, a zatem informujące o przebyciu choroby. Do pierwszej grupy zaliczamy testy genetyczne (molekularne) RT-PCR i RT-LAMP oraz testy antygenowe. Natomiast stwierdzenie obecności przeciwciał anty-SARS jest możliwe dzięki badaniom serologicznym.

Przyjrzyjmy się teraz bliżej poszczególnym rodzajom testów, ze szczególnym uwzględnieniem testów antygenowych i molekularnych.

Test antygenowy

Jest to szybki sposób na wykrycie antygenu wirusa SARS-CoV-2, wynik testu antygenowego dostępny jest bowiem niedługo po wykonaniu badania. Aby wykonać test antygenowy SARS-CoV-2, pacjent musi zgłosić się na pobranie wymazu z nosa lub z nosogardzieli. Istotne jest przestrzeganie wytycznych mających na celu zapewnienie wiarygodności wyników badania:

  • trzeba być na czczo lub min. 3 godziny po posiłku,
  • na 2 godziny przed przystąpieniem do badania nie wolno palić papierosów ani aplikować do nosa środków przeciwdrobnoustrojowych (krople, maść, itp.),
  • przed pobraniem wymazu nie należy też myć zębów, stosować płynu do płukania jamy ustnej, żuć gumy czy spożywać cukierków na gardło,
  • nie należy wydmuchiwać ani przepłukiwać nosa.

Przed pobraniem próbki personel medyczny przeprowadza z pacjentem wywiad dotyczący jego stanu zdrowia, następnie materiał zostaje pobrany i naniesiony na płytkę testową. Zwykle po upływie 10-30 minut można dokonać odczytu i przekazać wyniki testu antygenowego pacjentowi.

Test antygenowy jakościowy powinno wykonać się stosunkowo szybko po pojawieniu się objawów (5-7 dni), ze względu na to, że później stężenie wirusa może ulec zmniejszeniu, utrudniając jego wykrycie w organizmie

pracownik medyczny przeprowadzający szybki test antygenowy na koronawirusa

Wynik testu antygenowego

Testy antygenowe są uznawane przez Państwowe Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne (PSSE) i rekomendowane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Zgodnie z zaleceniami ekspertów, wynik pozytywny (dodatni) testu należy interpretować jako wskazanie obecności wirusa, natomiast wynik negatywny (ujemny) powinno się dodatkowo potwierdzić badaniem PCR, zwłaszcza jeśli u pacjenta występują objawy mogące wskazywać na zakażenie.

Ile kosztuje test antygenowy COVID-19?

Kosz testu antygenowego różni się w zależności od placówki, w której ma być wykonane badanie. Ceny wahają się od ok. 100 do ok. 140 zł.

Testy genetyczne

Obecnie wykonuje się dwa rodzaje testów molekularnych: test RT-PCR i test RT-LAMP (FRANKD). Ponieważ wykonanie testów genetycznych wymaga pobrania wymazu, pacjent przygotowujący się do badania zobowiązany jest do przestrzegania takich samych wytycznych, jak te obowiązujące w przypadku testów antygenowych.

Testy PCR

Test PCR to badanie wykorzystujące tzw. reakcję łańcuchowej polimerazy, stosowane głównie do diagnozowania infekcji. Polega ono na wyizolowaniu z materiału pobranego od pacjenta cząsteczek materiału genetycznego wirusa, namnożeniu ich, a następnie poddaniu analizie. Wymaz pobierany jest z nosogardzieli lub z nosa i gardła.

Metoda ta jest uznawana za bardzo precyzyjną, ponieważ umożliwia jakościowe i ilościowe oznaczenie materiału genetycznego danego patogenu, nawet jeśli ilość pobranego materiału jest niewielka. Co więcej, test PCR pozwala zidentyfikować dwie sekwencje genetyczne (jest to tzw. test pełny). Czas oczekiwania na wynik wynosi od 24 do 48 godzin, w zależności od tego, czy test wykonywany był w punkcie pobrań, czy w warunkach domowych.

Testy RT-PCR, podobnie jak opisane wyżej testy antygenowe, są rekomendowane przez WHO i uznane przez PSSE. Uzyskanie pozytywnego (dodatniego) wyniku wskazuje jednoznacznie na obecność koronawirusa. Fałszywie negatywne (ujemne mimo obecności wirusa) wyniki testów PCR mogą być rezultatem źle pobranego materiału, zbyt małej jego ilości lub gdy pobranie wymazu następuje zbyt późno, czyli zazwyczaj po upłynięciu ok. 2 tygodni od zakażenia.

Testy RT-LAMP (FRANKD)

W odróżnieniu od testu PCR, test genetyczny wykorzystujący metodę RT-LAMP pozwala na wyodrębnienie jednej sekwencji genetycznej wirusa SARS-CoV-2, dlatego w przypadku uzyskania wyniku pozytywnego (dodatniego) zaleca się wykonanie pełnego testu PCR w celu potwierdzenia zakażenia. Materiał do badania pobierany jest z nosa i gardła pacjenta. Wynik testu przesiewowego FRANKD zwykle jest dostępny po upływie 24 godzin od jego wykonania.

Koszt testów genetycznych

Koszt wykonania badania zależy od rodzaju testu i cennika obowiązującego w danym punkcie pobrań. Test molekularny RT-PCR jest droższy, zwykle kosztuje ok. 400 zł. Natomiast cena testu RT-LAMP oscyluje wokół 250 zł.

Test na obecność przeciwciał

Odrębną kategorię stanowią testy serologiczne, których celem jest wykrycie we krwi pacjenta przeciwciał wytworzonych w wyniku kontaktu z antygenem lub jako rezultat odpowiedzi organizmu na szczepionkę. Badanie to wykonuje się z krwi i nie wymaga ono od pacjenta specjalnego przygotowania. Na rynku dostępne są zarówno testy jakościowe (wskazujące, czy w organizmie wytworzyły się przeciwciała), jak i ilościowe (określające dokładną liczbę wytworzonych przeciwciał).

próbka krwi do testu serologicznego

W przypadku osób, które do zrobienia testu skłania podejrzenie zakażenia koronawirusem, badanie powinno być wykonane do 15 dni od momentu wystąpienia objawów. Jeśli zaś chodzi o określenie stężenia przeciwciał poszczepiennych, test powinno wykonać się nie wcześniej niż 1-2 tygodni po aplikacji drugiej dawki szczepionki. Na wynik testu na obecność przeciwciał zwykle czeka się maksymalnie 2 dni od wykonania badania. Cena testu w kierunku obecności przeciwciał anty-SARS-CoV-2 po przechorowaniu to ok. 135 zł, a po szczepieniu — ok. 120 zł.

Podsumowanie

Niezależnie od rodzaju testu, na jaki się decydujemy, trzeba pamiętać o jednym: w żadnym przypadku pojedynczy wynik ujemny nie daje całkowitej pewności, że jesteśmy zdrowi. Niemniej, wykonanie badania to ważny krok w stronę zwiększenia poczucia bezpieczeństwa i ważny element walki o powrót do pożądanej, przedpandemicznej rzeczywistości.